Τι είναι ο σχολικός εκφοβισμός ή bullying;

Με μια πρώτη ματιά, μπορεί να φαίνεται ότι αυτή η συμπεριφορά είναι εύκολο να καθοριστεί. Μια κοινή εικόνα σχολικής βίας, θα μπορούσε να είναι ένα αγόρι να ρίχνει κάτω ένα άλλο, μικρότερο συμμαθητή του, κατά την διάρκεια του διαλείμματος στο προαύλιο του σχολείου. Αν και αυτό θεωρείται εκφοβισμός είναι σημαντικό να γνωρίζουμε

... ότι η οποιαδήποτε συμπεριφορά παρενόχλησης, μπορεί να θεωρηθεί εκφοβισμός και να είναι πολύ πιο περίπλοκη, ώστε να εξελιχθεί έτσι που να στιγματίσει τις ανθρώπινες ψυχές. Πρόκειται για μια κατάσταση με εκτεταμένες συνέπειες για τους θύτες και τα θύματα…

Γράφει η Ντομινίκ Μαράκη*

Μια πράξη ορίζεται ως εκφοβισμός/ενδο-σχολική βία όταν: Η συμπεριφορά πονάει, ταπεινώνει ή βλάπτει ένα άλλο άτομο σωματικά ή συναισθηματικά. Όσοι είναι θύματα τέτοιων συμπεριφορών έχουν δυσκολία να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους. Ο μαθητής με την εκφοβιστική συμπεριφορά έχει περισσότερη δύναμη, σωματικά -φυσικού αναστήματος μεγαλύτερου-, κοινωνικά είτε συναισθηματικά. Το Εθνικό Κέντρο Πρόληψης σχολικού εκφοβισμού, ορίζει ως εκφοβισμό μία ανεπιθύμητη, επιθετική συμπεριφορά μεταξύ των μαθητών, όπου παρατηρείται μια πραγματική ή αντιληπτή ανισορροπία δύναμης. Η συμπεριφορά επαναλαμβάνεται ή έχει τη δυνατότητα να επαναληφθεί με την πάροδο του χρόνου.

Είδη ενδο-σχολικής βίας

Η σωματική βία, περιλαμβάνει σωματική επίθεση ή καταστροφή της περιουσίας ενός ατόμου. Ο λεκτικός εκφοβισμός, περιλαμβάνει ύβρεις ή σεξουαλική παρενόχληση. Ακόμα πειράγματα με ρατσιστικό περιεχόμενο καθώς και λεκτικές απειλές. Ο έμμεσος εκφοβισμός  δεν αναγνωρίζεται εύκολα από τους άλλους. Παρόλα αυτά είναι η πιο συχνά χρησιμοποιημένη μορφή εκφοβισμού, και επειδή οι ενήλικες και οι εκπαιδευτικοί δεν μπορούν να το γνωρίζουν αυτό, μπορεί να είναι δύσκολο να ελεγχθεί και να σταματήσει. Η ‘τεχνική’ αυτή έχει ως στόχο να βλάψει τη φήμη ή τη κοινωνική αποδοχή του θύματος και συνήθως επιχειρείται ‘πίσω από την πλάτη του’. Μπορεί να περιλαμβάνει κινήσεις μιμητικές ή γκριμάτσες, ενώ το θύμα δεν παρακολουθεί. Ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός, μπορεί να συμβεί οπουδήποτε και οποιαδήποτε στιγμή χάρη στην εισροή της τεχνολογίας τόσο στο σχολείο όσο και στο σπίτι. Μέσω γραπτών μηνυμάτων ή μέσω του διαδικτύου και μπορεί να γνωστοποιηθεί μόνο στο θύμα και τον δράστη, γεγονός που καθιστά δύσκολο να ελεγχθεί. Η συμπεριφορά αυτή συντελεί, να μην έχει το θύμα προστατευμένη ιδιωτική ζωή. Μπορεί να περιλαμβάνει εξάπλωση κουτσομπολιών ή προβολή φωτογραφιών ενθαρρύνοντας και άλλους να συμμετέχουν. Ο μαθητής-τρια, αντιμετωπίζεται σαν περιθωριακός, ενώ σε μεγαλύτερες ηλικίες ο θύτης μπορεί να απειλήσει άλλα άτομα ότι θα έχουν παρόμοια μοίρα, εάν προσπαθήσουν να υπερασπιστούν το θύμα. 

Οι Θύτες

Πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι η πλειοψηφία των θυτών έχουν μέτρια έως υψηλή αυτοεκτίμηση και όχι χαμηλή όπως υποστηριζόταν παλαιότερα. Μπορεί εύκολα να απογοητεύονται ή να αγχώνονται και να επιδιώκουν ένα εύρος προσοχής. Συμμετέχουν σε συμπεριφορές εκφοβισμού ως μέσο για την αύξηση της κοινωνικής θέσης μεταξύ των συμμαθητών τους. Ωστόσο αυτά τα άτομα έχουν την τάση να βιώνουν τη βία ως μια θετική δύναμη και απολαμβάνουν την εξουσία που ασκούν. Έχουν μια έντονη ανάγκη να κυριαρχήσουν και να υποτάξουν τους άλλους. 

Ο εκφοβισμός συμβαίνει συχνά στα δημόσια σχολεία/πανεπιστήμια/οικοτροφεία και οφείλεται εν μέρει, στην έλλειψη κατάλληλου, εκπαιδευμένου προσωπικού. Ειδικότερα σε περιβάλλοντα χώρους, όπως οι αυλές, τα αποδυτήρια, σε χώρους εστίασης, πέραν δηλαδή της τάξης. 

Το οικογενειακό περιβάλλον σίγουρα παίζει πρωταρχικό ρόλο καθώς η συναισθηματική απόσταση, η έλλειψη πειθαρχίας ή τιμωρίας, ενθαρρύνει τα παιδιά να γίνουν θύτες. Μετέπειτα η αποδοχή/ανεκτικότητα τόσο των συμμαθητών όσο και των εκπαιδευτικών. Πολιτισμικοί λόγοι όπως τα media που προβάλλουν τη βία ως μέσο για την επίτευξη ενός στόχου. Κοινωνικοί λόγοι κύρους, όταν προβάλλεται η κακή συμπεριφορά ως ένα μέσο για να γίνει κάποιος το επίκεντρο της προσοχής.

Θεραπευτική υποστήριξη

Ενημέρωση, συνεργασία και θεραπευτική υποστήριξη συνιστάται για την αντιμετώπιση του φαινομένου, του οποίου τα περιστατικά φαίνεται να κατατάσσουν την χώρα μας, τέταρτη στην Ευρώπη. Ενημέρωση από αρμόδιους φορείς, εκπαιδευμένους με την απαιτούμενη προσέγγιση/μεταδοτικότητα για μαθητές-σπουδαστές καθώς και των συλλόγων γονέων και κηδεμόνων. Εκπαίδευση για τους δασκάλους και κατάλληλο, επαρκή προσωπικό όπου απαιτείται. Επικοινωνία μαθητών, δασκάλων και γονέων και κατ οίκον επισκέψεις, εφόσον κριθεί απαραίτητο με στόχο την εξέταση του οικογενειακού περιβάλλοντος και την παροχή βοήθειας. 

Στην χορο-κινητική θεραπεία μέθοδοι εφαρμόζονται ανάλογα την ηλικία του θύματος ή του θύτη. Είναι κατανοητό ότι και στις δύο περιπτώσεις απαιτείται θεραπευτική υποστήριξη. Αρχικά σε ατομικό επίπεδο και αργότερα σε ομαδικό. Εκεί το άτομο θα πειραματιστεί και στην περίπτωση του θύματος θα επιτευχθεί βελτίωση της επικοινωνίας με τους άλλους. Δυνατότητα αυτό-έκφρασης συναισθημάτων. Αντιμετώπιση του φόβου ή συναισθημάτων απομόνωσης, κατάθλιψης, άγχους. Βελτίωση της αυτοεκτίμησης και αναγνώριση θετικών σκέψεων/μηχανισμών αντιμετώπισης. Στην περίπτωση του θύτη ενδείκνυται να χρειαστεί αρκετός προσωπικός χρόνος καθώς θα αναζητάει πάντα κάποιο θύμα. Η ικανότητα φυσικά να ανταπεξέλθει στους κανόνες ενός ομαδικού γκρουπ θα σήμαινε και την επιτυχή θεραπεία. Απαιτείται δουλειά με ψυχαναλυτική προσέγγιση ‘αυθεντική κίνηση’, επαφή με το σώμα και ένωση με το βαθύτερο ψυχικό κόσμο. Ανάπτυξη θετικής σχέσης και εμπιστευτικότητας μεταξύ θεραπευτή-θεραπευόμενου. Αναγνώριση συνεπειών μιας συμπεριφοράς εκφοβισμού, απόδοση ευθυνών και εξέταση εναλλακτικών λύσεων. Οικοδόμηση συνείδησης και συν-αίσθηση εκτίμησης και ανταπόδοσης καλών πράξεων και επιλογών.  

 

* Η Ντομινίκ (Κυριακή) Μαράκη είναι 

Χορο-κινητική  Ψυχοθεραπεύτρια-Καθηγήτρια Χορού

Δίπλωμα-Έρευνα στη Διαφορετικότητα και Ισότητα

dominique.maraki@yahoo.com

cycladesvoice.gr