Ο ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟΣ σταθμός στην ιστορία της Τήνου υπήρξε η ανεύρεση της
Θαυματουργής Εικόνας της Ευαγγελίστριας, κατά τη διάρκεια του μεγάλου Αγώνα της Εθνικής μας Ανεξαρτησίας, του οποίου απετέλεσε και αίσιο οιωνό για την επιτυχή του έκβαση.
Θαυματουργής Εικόνας της Ευαγγελίστριας, κατά τη διάρκεια του μεγάλου Αγώνα της Εθνικής μας Ανεξαρτησίας, του οποίου απετέλεσε και αίσιο οιωνό για την επιτυχή του έκβαση.
Θαυμαστά και εξαίσια οράματα, πρώτα του ογδοντάχρονου Μιχαήλ Πολυζώη και έπειτα της ενάρετης μοναχής Πελαγίας της Τηνίας, που κατά τρόπο οσιακό και ευσεβή ασκήτευε στο Μοναστήρι της Κοιμήσεως του Κεχροβρουνίου της Τήνου, οδήγησαν στην αποκάλυψη της Ιερής Εικόνας της Θεοτόκου. Μητροπολίτης τότε του νησιού ήταν ο φιλευσεβής και φιλόθεος Γαβριήλ από την Κρήτη, στον οποίο αφηγήθηκαν με έκπληξη και φόβο Θεού τις θεϊκές οπτασίες και τα σημαδιακά ονείρατά τους ο γερο-Πολυζώης και η μοναχή Πελαγία.
View of the church of Our Lady on Tinos island. January 1850 - 1984 [1842 – 1885. Ελλάδα, ιστορική, εικονογραφημένη. Μια πλήρης συλλογή ιστορικών, τοπογραφικών και καλλιτεχνικών ντοκουμέντων. Με 280 γκραβούρες εποχής, [1842 – 1885. Greece, historical, illustrated. A complete collection of historical, topographical and artistic documents, with 280 historical engravings], Athens, Nikolas Books, 1984.]
Οι πρώτες μα και οι δεύτερες προσπάθειες, με την πρόθυμη συνδρομή όλων των Τηνιακών της Χώρας και των γύρω χωριών, στον υποδειχθέντα από την ίδια τη Θεομήτορα αγρό του Αντώνη Δοξαρά, δεν κατέληξαν στο ποθητό αποτέλεσμα για την ανεύρεση του Ιερού κειμηλίου.
Αποκαλύφθηκαν όμως, κατά της ανασκαφές, τα θεμέλια παλαιού, βυζαντινού ναού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, όπως επιβεβαιώθηκε από επιγραφικές μαρτυρίες και από άλλα ιερά σκεύη και αντικείμενα που βρέθηκαν στο χώρο. Ο ναός αυτός, κατά την παράδοση, πυρπολήθηκε σε κάποια πειρατική επιδρομή των Σαρακηνών.
Ο αγαθός ποιμένας Γαβριήλ, υπέδειξε τότε, μιας και δεν βρέθηκε η Εικόνα της Παναγίας, την ανέγερση νέου ναού στον τόπο εκείνο, αφιερωμένου όμως στη Θεοτόκο, τη Ζωοδόχο Πηγή, γιατί από ένα ξεροπήγαδο του αγρού εκείνου ανάβλυσε ξαφνικά, κατά θαυματουργικό τρόπο, πλούσιο, δροσερό και ζωογόνο ύδωρ, απαραίτητο για τις εκτελούμενες εκεί οικοδομικές εργασίες.
Στις 30 Ιανουαρίου του 1823, ανήμερα των Τριών Ιεραρχών, των μεγάλων προστατών και κηδεμόνων της Παιδείας και των Γραμμάτων, ενώ συνεχίζονταν εντατικά οι εργασίες οικοδόμησης του ναού της Ζωοδόχου Πηγής, η σκαπάνη του Εμμ. Μάτσα ή Σπανού, από το Φαλατάδο, προσέκρουσε σε κάποιο αντικείμενο από ξύλο, όπως φάνηκε από το χαρακτηριστικό ήχο που ακούστηκε.
Πήρε το ξύλο στα χέρια του, με ευλάβεια και πίστη αλλά και με περιέργεια, ο ανυποψίαστος χωρικός, το καθάρισε με το νερό του παρακείμενου πηγαδιού, και γεμάτος έκπληξη και έκσταση είδε εικονιζόμενο πάνω στο παμπάλαιο ξύλο τον Αρχάγγελο Γαβριήλ με τον κρίνο. Η άδολη καρδιά του γέμισε τότε αγαλλίαση και σαν αστραπή αναδεύτηκαν στη σκέψη του τα θεία οράματα της ταπεινής Πελαγίας. Ρίγη συγκινήσεως συγκλόνισαν το σώμα του και τάραξαν την ψυχή του. Δεν άργησε να βρεθεί, μέσα στα σπλάχνα της Τηνιακής γης, στα ερείπια της εκκλησιάς του Αγίου Ιωάννη και το άλλο, το δεξιό κομμάτι της Εικόνας, με τη Θεοτόκο ένθρονη. Έκπληκτοι, με δέος και ευλάβεια, οι απλοϊκοί εργάτες του αγρού του Δοξαρά αντίκρυσαν μπροστά τους τη σεπτή Εικόνα της Ευαγγελίστριας, τον πολυτίμητο θησαυρό, που με περισσή στοργή και αγάπη φύλασσε μέσα της και έκρυβε επί αιώνες -ποιος ξέρει πόσους!- η Τηνιακή γη. Αυθόρμητα τότε τα τρεμάμενα χείλη τους σιγοψιθύρισαν: «Ευαγγελίζου, γη, χαράν μεγάλην». Τα προφητικά οράματα και συνταρακτικά ενύπνια της Πελαγίας είχαν πέρα για πέρα εκπληρωθεί και επαληθευτεί.
Αστραπιαία διέδραμε ολόκληρο το νησί η ευφρόσυνη είδηση και πλημμύρισε με χαρά, ελπίδα και πίστη θεϊκή τις ψυχές των Τηνιακών μα και με ευγνωνομοσύνη, που η Μητέρα του Θεού, η κραταιή Προστάτις και φιλόστοργη Μάνα όλων των Χριστιανών, διάλεξε το νησί τους, το φτωχικό και μοσκοβολισμένο από τις αιγαιοπελαγίτικες αύρες, για να στήσει εκεί τον περίδοξο θρόνο της.
Τρεις μέρες αργότερα, στις 2 Φεβρουάριου του 1823, έγινε για πρώτη φορά λιτάνευση της Εικόνας της Ευαγγελίστριας στα στενά, σιωπηλά και φρεσκοασπρισμένα σοκάκια της πόλης, με πάνδημη συμμετοχή του Τηνιακού λαού, μέσα σε κατανυκτική ατμόσφαιρα ψαλμωδιών και προσευχών και στις ευωδιές και στους καπνούς του λιβανωτού και του μοσχοθυμιάματος.
Σε σύντομο χρονικό διάστημα (1823-1831), με χρηματικές συνεισφορές και άμισθη προσωπική εργασία των κατοίκων του νησιού, υπό την επιστασία του εμπνευσμένου αρχιτέκτονα Ευστρατίου του Σμυρναίου και τη θεοφιλή αρχιερατεία του μητροπολίτη Γαβριήλ, αναγέρθηκε ο επιβλητικός ναός της Μεγαλόχαρης. «Ο δε Θεός αντιβραβεύει πάντας τους συνδραμόντας εν τη τούτου ανεγέρσει»!
Από τότε και μέχρι σήμερα η Τήνος απετέλεσε και αποτελεί πόλο έλξης όλων των πιστών Χριστιανών και απέβη Πανελλήνιο αλλά και Πανορθόδοξο προσκυνηματικό κέντρο με τεράστια αίγλη και ακτινοβολία.
Έτσι, πλήθη πιστών απ’ ολόκληρο τον ελληνικό χώρο, αλλά και έξω απ’ αυτόν, άρχισαν να συρρέουν στο ανεμόδαρτο, ευλογημένο όμως από τη χάρη της Παναγιάς Κυκλαδονήσι, καταθέτοντας ευλαβικά, μαζί με τα δάκρυα και τις παρακλήσεις τους, στο εικόνισμα της Μητέρας του Θεού και πονετικής μάνας όλου του κόσμου, πλούσιο τον οβολό και τα τάματά τους.
Σχετικά με το πανηγύρι της Τήνου, ο γνωστός λόγιος Αναστάσιος Γούδας σημειώνει το 1875 («Βίοι Παράλληλοι», τομ. Ζ’, σελ. ι) τα εξής χαρακτηριστικά:
«Δεν είναι δε παντάπασιν αληθές ότι οι Τήνιοι καταχρώνται των προσκυνητών, ενοικάζοντες αυτοίς εις μυθώδεις τιμάς τα δωμάτια και τας κλίνας και πωλούντες λίαν υπερτετιμημένα τα τρόφιμα... Δεν είναι επίσης αληθές ότι οι Τήνιοι στερούνται φιλοξενίας· τουναντίον μάλιστα είναι οι φιλοξενώτεροι ίσως πόντων των Αιγαιοπελαγιτών».
Πρώτοι Επίτροποι (1823-1832) του νεοανεγερθέντος ναού της Θεοτόκου υπήρξαν οι κτήτορές του Σταματέλος Καγκάδης, Γεώργιος Περίδης, Αντώνιος Καλλέργης, Χατζή-Γεώργιος Σιώτος, Αλεβίζος Καλάβριας ως βοηθός και Αθανάσιος Καρδαμίτζης ως γραμματεύς. Ως έκφραση ιδιαίτερης τιμής και αιώνιας μνήμης, οι τάφοι τους βρίσκονται σήμερα στο δεξιό πλάγιο νάρθηκα του ναού.
Οι κτήτορες και επίτροποι της εκκλησίας της Μεγαλόχαρης, ευθύς εξ αρχής, θεωρούν καθήκον και πρώτη υποχρέωσή τους να διαθέτουν για κοινωφελείς και, ιδιαίτερα, για παιδευτικούς σκοπούς τα χρήματα που εμπιστεύονταν εκεί ο πόνος, η πίστη και η ελπίδα του ταπεινού και βασανισμένοι ανθρώπου του λαού μας. Κατ’ αυτό τον τρόπο το Πανελλήνιο Ιερό Ιδρυμα Ευαγγελίστριας της Τήνου, εκτός από τη γενικότερη και πολυσχιδή φιλανθρωπική και κοινωνική του δράση, αναδεικνύεται αμέσως για το φτωχικό και άνικμο νησί ο μεγάλος προστάτης και συμπαραστάτης της Παιδείας, των Γραμμάτων και των Τεχνών, πράγμα που προοιωνίσθηκε και σφράγισε θεϊκά και η σημαδιακή ημερομηνία αποκάλυψης της θαυματουργής Εικόνας (30 Ιαν., μνήμη των Τριών Ιεραρχών).
Ήδη το 1824 αναφέρεται «Ελληνικόν Σχολείον, εντός του Καταστήματος της Ευαγγελίστριας... δι’ αναλώσεως του Καταστήματος οικοδομηθέν». Πρέπει να τονισθεί και να εξαρθεί εδώ το γεγονός ότι, όταν το 1824 το Ιερό «Κατάστημα», όπως λεγόταν τότε, της Ευαγγελίστριας ανήγειρε στον αυλόγυρο του το Ελληνικό Σχολείο, μόλις ένας χρόνος, και κάποιοι μήνες ίσως, είχαν περάσει από την ανεύρεση της σεπτής Εικόνας και μόλις είχαν αρχίσει οι εργασίες ανέγερσης του ναού της Θεομήτορος, που αποπερατώθηκαν έπειτα από μια οκταετία, το 1831.
Προτού δηλαδή η Ευαγγελίστρια της Τήνου ολοκληρώσει τον μόλις ανεγειρόμενο οίκο της, οικοδομεί ναούς της Παιδείας και συντηρεί και χρηματοδοτεί σχολειά και δασκάλους για το φωτισμό της νεολαίας του νησιού.
Έτσι προσκλήθηκαν ή προσήλθαν και δίδαξαν στην Τήνο φωτισμένες μορφές της Παιδείας και των Γ ραμμάτων, που βασικά πληρώνονταν από το ναό της Ευαγγελίστριας, όπως ο γνωστός διδάσκαλος και εισηγητής της αλληλοδιδακτικής μεθόδου Γεώργιος Κλεόβουλος ο Φιλιππουπολίτης (το 1824), ο μεγάλος Διδάσκαλος του Γένους, φλογερός αγωνιστής και εθνεγέρτης, Θεσσαλός Αρχιμανδρίτης Άνθιμος Γαζής (το 1824), ο κατ’ εξοχήν Σχολάρχης και Ελληνοδιδάσκαλος Τήνου (1824-1841) Ευστράτιος Πέτρου ο Κυδωνιεύς, πρώην διδάσκαλος της περίφημης Ακαδημίας της γενέτειράς του, των Κυδωνιών, και άλλοι πολλοί.
Ας σημειωθεί ότι στο σχέδιο της Επιτροπής του 1833 «Επί του διοργανισμού των περί την Δημόσιον Εκπαίδευσιν, προτείνεται η δημιουργία σε όλη την τότε Ελληνική Επικράτεια πέντε συνολικά «Λυκείων», σχολείων γ’ βαθμίδας, προπαιδευτικών του Πανεπιστημίου. Από τα πέντε αυτά λύκεια (δύο στην Πελοπόννησο, Άργος ή Τρίπολη - Καλαμάτα, δύο στη Στερεά Ελλάδα, Αθήνα - Μεσολόγγι) το ένα θα έδρευε στην Τήνο.
Σχετικά με την αποφασιστική συμβολή του Ιερού Ιδρύματος της Ευαγγελίστριας στα παιδευτικά πράγματα του νησιού, η Επιτροπή του 1833 παρατηρεί: «Εις την Τήνον πληρώνουσι κατά το παρόν οι κάτοικοι από τα εισοδήματα της Ευαγγελίστριας πέντε αλληλοδιδασκάλους και ένα Ελληνα αλλ’ εμπορούν και ταύτα τα σχολεία να έχωσι, και εν Λύκειον προσέτι να συστήσωσιν εκ των εισοδημάτων τούτων».
Όταν το 1839 ζητήθηκε η συνδρομή της Ευαγγελίστριας της Τήνου για την ανέγερση του Εθνικού Πανεπιστημίου, η τότε Διοίκηση του ναού κατέβαλε πρόθυμα πλούσιο τον οβολό από τα εισοδήματά του.
Όμως, εκτός όλων αυτών, ιδιαίτερη υπήρξε η συμβολή της Μεγαλόχαρης της Τήνου στα Γράμματα και στις Τέχνες με την καθιέρωση του θεσμού της χορήγησης υποτροφιών σε σπουδαστές, ανεπίσημα από το 1840, επίσημα και με νομοθετική κατοχύρωση από το 1863, θεσμού που συνεχίζεται μέχρι σήμερα με τα ίδια ευεργετικά πάντοτε αποτελέσματα. Για να καταδειχθεί η μεγάλη σημασία των υποτροφιών, αρκεί να αναφερθεί ότι ανάμεσα στα ονόματα των πολλών υποτρόφων της Ευαγγελίστριας της Τήνου συγκαταλέγονται και εκείνα των κορυφαίων καλλιτεχνών Νικηφόρου Λύτρα (1866), Νικολάου Γύζη (1871), Γιαννούλη Χαλεπά (1871), Λαζάρου Σώχου (1883). Αλλά η Μεγαλόχαρη της Τήνου έχει αναπόσπαστα συνδεθεί και με τους αγώνες του Έθνους. Πολλοί αγωνιστές του ’21 επισκέφθηκαν το νησί για να προσκυνήσουν το εικόνισμα της Παναγίας, εκφράζοντας έτσι την ευγνωμοσύνη τους ή αντλώντας δύναμη και θάρρος για την παραπέρα δράση τους. Πρωτοκορυφαίος ανάμεσα σ’ αυτούς, ο θρυλικός Γέρος του Μωριά έρχεται το 1838 στην Τήνο και προσφέρει το τάμα του, το προσωπικό του δαχτυλίδι, που φυλάσσεται σήμερα εκεί ως πολύτιμο εθνικό κειμήλιο.
Στους νεότερους χρόνους η Μεγαλόχαρη της Τήνου έχει συνδέσει το όνομά της με τον αγώνα του 1940. Όταν το Δεκαπενταύγουστο του 1940 η Ύβρις (με την αρχαία σημασία της λέξης) και αλαζονεία της φασιστικής Ιταλίας του Μουσολίνι τορπίλλισε ύπουλα και άνανδρα και βύθισε στα γαλανά νερά της Τήνου το καταδρομικό μας ΕΛΛΗ, και οι καπνοί και οι δαιμονισμένοι κρότοι των εκπυρσοκροτήσεων εβούβαναν και επάγωσαν χιλιάδες δεόμενα χείλη, τότε η υβρισμένη και λαβωμένη Παναγιά της Τήνου, έκφραση της οργής των Πανελλήνιον και τι θείας δίκης, αναβιώνοντας τους θρύλους και τις παραδόσεις της Βασιλεύουσας του Βυζαντίου, έγινε η «Υπέρμαχος Στρατηγός, του Έθνους που εμψύχωνε και ενδυνάμωνε τον Ελληνα τσολιά στα χιονισμένα φαράγγια των κακοτράχαλων αλβανικών βουνών και τον οδηγούσε στη νίκη και το θρίαμβο.
Αλλά και υλικά η Μεγαλόχαρη της Τήνου συμπαραστέκεται το Έθνος στον τιτάνιο αγώνα του. Με το ιστορικό ψήφισμα της 1ης Δεκ. 1940 η τότε επιτροπή της «εκχωρεί, μεταβιβάζει, και θέτει εις την διάθεσιν του... ηγήτορος της Πατρίδος... όλα τα εν τω Ιδρύματι της Ευαγγελίστριας υπάρχοντα και εις αυτό ανήκοντα αναθήματά της τιμαλφή αντικείμενα και κοσμήματα παντός είδους... μετά των του μαρμάρινου προσκυνηταρίου της Ιεράς Εικόνος χρυσών αφιερωμάτων... έτι δε και τα εν τω Αποθεματικώ Ταμείω ευρισκόμενα και μη εν κυκλοφορία αργυρά ελληνικά και ξένα νομίσματα διάφορα...».
Σήμερα, 170 χρόνια μετά την ανεύρεση της Αγίας Εικόνας, η Μεγαλόχαρη της Τήνου συνεχίζει αδιάκοπα την παντοειδή φιλανθρωπική, κοινωνική, παιδευτική θρησκευτική και εθνική προσφορά της, και αποτελεί για τον καταπονημένο από την κοσμική ζάλη και το βιοτικό άγχος πιστό χριστιανό ιδανικό καταφύγιο ψυχικής ξεκούρασης και ανάτασης· μια μυροβόλο όαση πνευματικής δροσιάς και αναψυχής μέσα στην αυχθμηρή έρημο της ζωής, έναν γαλήνιο όρμο και απάνεμο αγκυροβολιό στην τρικυμισμένη θάλασσα των βιοτικών παθών και μεριμνών, «λιμένα εν ταις ζάλαις, εν ταις λύπαις χαράν και ευφροσύνην... και εν τοις κινδύνοις ρύστην και προστάτην εν τοις πειρατηρίοις».
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΟΦΙΑΝΟΣ
Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
15.08.1993
0 Comments :
Δημοσίευση σχολίου